Trong tất cả các lĩnh vực chỉnh hình, phẫu thuật cột sống là nơi cần thận trọng nhất. Lý do: phần lớn đau lưng cải thiện mà không cần mổ, hình ảnh thường cho thấy bất thường ngay cả ở người không có triệu chứng, và hậu quả của một cuộc mổ không cần thiết là lâu dài.
Phần lớn đau lưng không cần phẫu thuật
Đây là điều quan trọng nhất cần biết. Với đa số trường hợp, triệu chứng cải thiện theo thời gian với điều trị bảo tồn:
- Duy trì vận động trong mức chịu được, tránh nằm bất động kéo dài.
- Chương trình tập có hướng dẫn chuyên môn.
- Điều trị giảm đau theo chỉ định.
- Điều chỉnh tư thế và thói quen sinh hoạt.
- Giảm cân nếu thừa cân.
- Xử lý các yếu tố về tâm lý và giấc ngủ nếu có.
Điểm đầu tiên đáng nhấn mạnh. Nằm nghỉ dài ngày thường làm tình trạng xấu đi chứ không tốt lên.
Hình ảnh không phải chỉ định mổ
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Kết quả chụp cho thấy thoát vị, thoái hoá hay các bất thường khác không tự nó có nghĩa là cần mổ.
Lý do: rất nhiều người không hề đau vẫn có những hình ảnh bất thường tương tự. Những thay đổi này một phần là quá trình tự nhiên theo tuổi.
Việc chỉ định dựa trên sự tương ứng giữa hình ảnh, triệu chứng và kết quả khám. Nếu một nơi đề nghị mổ chỉ dựa trên phim chụp mà không có sự tương ứng đó, hãy hỏi ý kiến thứ hai.
Những tình huống cần đi khám ngay
Có những dấu hiệu không được chờ đợi:
- Yếu chân tăng dần, đi lại khó khăn hơn từng ngày.
- Mất cảm giác vùng đáy chậu hoặc vùng bẹn trong.
- Rối loạn đại tiểu tiện: bí tiểu, không kiểm soát được.
- Đau dữ dội kèm sốt.
- Đau lưng sau chấn thương.
- Đau lưng kèm sụt cân không chủ ý.
- Đau lưng ở người có tiền sử ung thư.
Những tình huống này cần được khám sớm, không chờ xem sao.
Khi phẫu thuật được cân nhắc
- Có chèn ép thần kinh gây yếu liệt hoặc mất chức năng.
- Đau lan xuống chân nặng, không đáp ứng với điều trị bảo tồn đầy đủ trong thời gian phù hợp.
- Mất vững cột sống.
- Một số tình trạng cụ thể theo đánh giá chuyên môn.
Điểm chung: có tổn thương cụ thể giải thích được triệu chứng, và phẫu thuật nhằm xử lý chính tổn thương đó.
Những câu bắt buộc phải hỏi
- Mục tiêu của cuộc mổ là gì: giảm đau, phục hồi chức năng, hay ngăn xấu đi.
- Khả năng đạt được mục tiêu đó là bao nhiêu.
- Nếu không mổ thì điều gì sẽ xảy ra.
- Tôi đã thử đủ điều trị bảo tồn chưa.
- Có phương pháp nào ít xâm lấn hơn không.
- Rủi ro của cuộc mổ là gì.
- Khả năng phải mổ lại là bao nhiêu.
- Sau mổ tôi cần tập bao lâu.
Câu đầu tiên rất quan trọng. Một cuộc mổ nhằm ngăn tình trạng xấu đi có kỳ vọng khác hẳn một cuộc mổ nhằm hết đau.
Về kỳ vọng thực tế
Đây là nguồn thất vọng lớn nhất sau phẫu thuật cột sống. Hãy hỏi rõ:
- Tôi có hết đau hoàn toàn không, hay chỉ giảm.
- Bao lâu thì cảm nhận được cải thiện.
- Tôi có quay lại công việc và hoạt động cũ được không.
- Có những hoạt động nào tôi phải kiêng lâu dài không.
Một bác sĩ đưa ra kỳ vọng thực tế, kể cả những phần không như ý, là dấu hiệu đáng tin hơn nhiều so với người hứa hẹn kết quả hoàn hảo.
Hỏi ý kiến thứ hai
Với phẫu thuật cột sống, đây là việc rất nên làm. Chỉ định có thể khác nhau đáng kể giữa các bác sĩ, và một cuộc mổ không cần thiết để lại hậu quả lâu dài.
Hãy mang đầy đủ hình ảnh dạng số và hồ sơ điều trị đã thực hiện. Và hãy hỏi ý kiến ở một nơi không có lợi ích trong việc bạn quyết định mổ.
Dấu hiệu cần thận trọng
- Đề nghị mổ ngay trong lần khám đầu mà chưa thử điều trị bảo tồn.
- Chỉ định dựa trên phim chụp mà không khám kỹ.
- Hứa hẹn hết đau hoàn toàn.
- Thúc ép quyết định nhanh.
- Không giải thích rõ về rủi ro.
- Phản ứng tiêu cực khi bạn nói muốn hỏi ý kiến khác.
- Đề nghị kỹ thuật mới lạ mà không giải thích được cơ sở.
Chuẩn bị nếu quyết định mổ
- Bỏ thuốc lá, vì nó ảnh hưởng tới lành xương và vết thương.
- Giảm cân nếu được khuyên.
- Tập tăng cường cơ trước mổ theo hướng dẫn.
- Rà soát thuốc với bác sĩ, đặc biệt thuốc chống đông.
- Xử lý các ổ nhiễm trùng.
- Chuẩn bị nhà cửa và người hỗ trợ.
- Sắp xếp công việc cho thời gian nghỉ.
Sau mổ: phục hồi là phần dài nhất
Hãy chuẩn bị tinh thần rằng phục hồi sau phẫu thuật cột sống thường kéo dài và cần kiên nhẫn.
- Tập theo đúng hướng dẫn, đừng tự thêm hoặc bớt.
- Đi lại sớm theo chỉ định, đừng nằm quá nhiều.
- Tránh những tư thế và động tác được dặn kiêng.
- Dùng thuốc theo chỉ định.
- Đi tái khám đúng hẹn.
- Kiên nhẫn, vì cải thiện thường diễn ra dần.
Dấu hiệu cần báo ngay sau mổ
- Yếu chân tăng lên.
- Mất cảm giác mới xuất hiện.
- Rối loạn đại tiểu tiện.
- Sốt.
- Vết mổ sưng đỏ, chảy dịch.
- Đau tăng đột ngột.
- Sưng đau một bên chân, khó thở.
Về việc ra nước ngoài
Nếu bạn cân nhắc điều này, hãy đặc biệt chú ý: quyết định có mổ hay không quan trọng hơn quyết định mổ ở đâu.
Hãy hỏi ý kiến thứ hai trong nước trước, và cảnh giác với những nơi chỉ định mổ dễ dàng. Đồng thời cân nhắc rằng giai đoạn phục hồi kéo dài và cần diễn ra gần nhà.
Phòng đau lưng về lâu dài
- Duy trì vận động đều đặn.
- Tăng cường cơ vùng thân mình.
- Giữ cân nặng hợp lý.
- Chú ý tư thế khi ngồi lâu và khi nâng vật nặng.
- Bỏ thuốc lá.
- Ngủ đủ và xử lý căng thẳng.
Tóm lại
Phần lớn đau lưng cải thiện với điều trị bảo tồn, và hình ảnh bất thường không tự nó là chỉ định mổ — việc chỉ định dựa trên sự tương ứng giữa hình ảnh, triệu chứng và khám. Hãy hỏi ý kiến thứ hai trước khi đồng ý mổ, hỏi rõ mục tiêu và kỳ vọng thực tế, và cảnh giác với nơi đề nghị mổ ngay trong lần khám đầu. Nhưng nếu có yếu liệt tiến triển hoặc rối loạn đại tiểu tiện thì phải đi khám ngay.
Câu hỏi thường gặp
Đau lưng có phải thường cần mổ không?
Không. Phần lớn trường hợp đau lưng cải thiện với điều trị bảo tồn. Phẫu thuật được cân nhắc trong những tình huống cụ thể.
Hình ảnh cho thấy thoát vị thì có phải mổ không?
Không nhất thiết. Nhiều người có hình ảnh bất thường mà không có triệu chứng. Việc chỉ định dựa trên sự tương ứng giữa hình ảnh và triệu chứng.
Khi nào là tình huống cấp cứu?
Yếu liệt tiến triển, mất cảm giác vùng đáy chậu, hoặc rối loạn đại tiểu tiện là những dấu hiệu cần đi khám ngay.
Có nên hỏi ý kiến thứ hai không?
Rất nên với phẫu thuật cột sống, vì chỉ định có thể khác nhau giữa các bác sĩ và hậu quả của mổ không cần thiết là lâu dài.