Loãng xương và gãy xương ở người cao tuổi

Với người cao tuổi, một cú ngã gãy xương không chỉ là chuyện xương gãy. Nó có thể là bước ngoặt dẫn tới mất khả năng tự đi lại, và từ đó là một chuỗi hệ quả.

Vì vậy việc phòng ngừa quan trọng hơn nhiều so với việc điều trị sau khi đã xảy ra.

Loãng xương diễn ra âm thầm

Đây là tình trạng giảm mật độ và chất lượng xương, làm xương dễ gãy. Điểm quan trọng: nó thường không gây triệu chứng cho tới khi có gãy xương.

Đó là lý do việc đánh giá nguy cơ và kiểm tra theo chỉ định quan trọng, thay vì chờ tới khi có dấu hiệu.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ

• Tuổi cao.
• Giới nữ, đặc biệt sau mãn kinh.
• Tiền sử gãy xương sau chấn thương nhẹ.
• Tiền sử gia đình có người gãy xương do loãng xương.
• Thể trạng gầy.
• Hút thuốc lá.
• Uống nhiều rượu bia.
• Ít vận động.
• Dùng lâu dài một số loại thuốc.
• Một số bệnh lý mạn tính.

Hãy mang danh sách thuốc đang dùng đi hỏi bác sĩ, vì một số thuốc dùng kéo dài có ảnh hưởng tới xương.

Về việc đo mật độ xương

Hãy hỏi bác sĩ xem bạn có nên làm không và khi nào, dựa trên tuổi và các yếu tố nguy cơ của bạn.

Nếu đã làm, hãy hỏi rõ kết quả có ý nghĩa gì và cần làm gì tiếp theo. Và nếu cần theo dõi qua nhiều lần, hãy làm ở cùng một nơi để so sánh có ý nghĩa.

Phòng ngã: ba hướng đồng thời

Hướng một: cải tạo nhà cửa.

• Dọn lối đi thông thoáng, bỏ thảm dễ trượt.
• Tay vịn ở nhà vệ sinh và dọc lối đi.
• Sàn chống trơn trong khu tắm.
• Đèn dẫn đường ban đêm từ giường tới nhà vệ sinh.
• Đủ ánh sáng ở cầu thang.
• Dép có đế bám, ôm chân.

Hướng hai: tập luyện.

• Bài tập tăng sức cơ, đặc biệt cơ chân.
• Bài tập thăng bằng.
• Đi bộ đều đặn.
• Bài tập chịu trọng lượng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Hướng ba: rà soát thuốc và sức khoẻ.

• Hỏi bác sĩ xem thuốc nào đang dùng có gây chóng mặt hoặc tụt huyết áp khi đứng lên không.
• Kiểm tra thị lực định kỳ.
• Kiểm tra thính lực, vì nó liên quan tới thăng bằng.
• Xử lý các vấn đề ở bàn chân.

Hướng thứ ba hay bị bỏ qua nhất nhưng rất hiệu quả. Nhiều cú ngã có nguyên nhân từ tác dụng phụ của thuốc hoặc từ thị lực giảm.

Dinh dưỡng

Đủ dinh dưỡng, đặc biệt đủ đạm, là nền tảng cho xương và cơ. Về các bổ sung cụ thể, hãy hỏi bác sĩ vì nhu cầu khác nhau tuỳ người và tuỳ tình trạng.

Đừng tự mua các sản phẩm bổ xương theo quảng cáo, đặc biệt nếu bạn có bệnh thận hoặc đang dùng thuốc khác.

Nếu bác sĩ kê thuốc điều trị loãng xương

• Dùng đúng chỉ định về cách uống, vì một số loại có yêu cầu riêng rất cụ thể.
• Hỏi dược sĩ nếu chưa rõ cách dùng.
• Không tự ngưng.
• Hỏi về những tác dụng phụ cần chú ý.
• Báo cho nha sĩ rằng bạn đang dùng thuốc này trước khi làm thủ thuật răng.
• Đi tái khám theo lịch.

Điểm về nha sĩ rất quan trọng với một số loại thuốc điều trị loãng xương. Hãy hỏi bác sĩ về điều này.

Khi đã gãy xương

Với người cao tuổi, đặc biệt là gãy xương hông, thời gian là yếu tố quan trọng. Hãy đưa đi cấp cứu ngay và:

• Không cố di chuyển người bị thương nếu nghi gãy xương lớn.
• Không tự nắn chỉnh.
• Không đắp thuốc lá hay dùng phương pháp dân gian.
• Gọi cấp cứu thay vì tự chở bằng xe máy.
• Mang theo danh sách thuốc và hồ sơ y tế.

Phục hồi sau gãy xương

Đây là giai đoạn quyết định người bệnh có đi lại được nữa hay không. Vài nguyên tắc:

• Vận động sớm theo chỉ định, vì nằm lâu gây mất cơ rất nhanh.
• Tập theo chương trình phục hồi chức năng.
• Bảo đảm dinh dưỡng đủ, đặc biệt đủ đạm.
• Phòng các biến chứng của nằm lâu: loét tì đè, viêm phổi, cục máu đông.
• Điều trị loãng xương sau đó theo chỉ định, vì nguy cơ gãy lần hai cao.

Điểm cuối rất hay bị bỏ qua. Sau một lần gãy xương do loãng xương, việc đánh giá và điều trị để phòng lần sau là bắt buộc — nhưng nhiều người xuất viện rồi quên.

Hãy hỏi bác sĩ trước khi xuất viện: cần làm gì để phòng gãy xương lần sau.

Về việc phòng ngã sau khi đã ngã một lần

Người đã ngã một lần có nguy cơ ngã lại cao hơn. Sau mỗi lần ngã, hãy:

• Đưa đi khám để tìm nguyên nhân, kể cả khi không thương tích.
• Rà soát lại thuốc với bác sĩ.
• Kiểm tra lại nhà cửa.
• Tăng cường chương trình tập thăng bằng.

Điểm đầu tiên đáng nhấn mạnh: một cú ngã không thương tích vẫn là tín hiệu cần tìm nguyên nhân.

Về nỗi sợ ngã

Sau khi ngã, nhiều người cao tuổi hạn chế vận động vì sợ. Điều này tạo vòng xoáy: ít vận động làm yếu cơ, yếu cơ lại làm tăng nguy cơ ngã.

Hãy nói với bác sĩ về nỗi sợ này. Một chương trình tập có hướng dẫn giúp lấy lại tự tin đồng thời giảm nguy cơ thật.

Vai trò của gia đình

• Giúp cải tạo nhà cửa cho an toàn.
• Khuyến khích vận động thay vì bảo bọc quá mức.
• Đưa đi khám định kỳ và đi cùng.
• Để ý những lần ngã hoặc suýt ngã.
• Giúp quản lý thuốc.
• Bảo đảm dinh dưỡng đủ.

Điểm thứ hai quan trọng. Việc bắt cha mẹ ngồi yên vì sợ ngã thực ra làm tăng nguy cơ về lâu dài.

Về việc ra nước ngoài

Với gãy xương ở người cao tuổi, yếu tố thời gian thường quan trọng và việc di chuyển xa là không phù hợp. Việc điều trị nên được thực hiện tại chỗ.

Còn với loãng xương, đây là lĩnh vực theo dõi lâu dài và điều trị bằng thuốc, nên việc theo dõi gần nhà là hợp lý hơn.

Tóm lại

Loãng xương diễn ra âm thầm nên việc đánh giá nguy cơ theo chỉ định quan trọng hơn chờ dấu hiệu. Phòng ngã cần ba hướng đồng thời: cải tạo nhà cửa, tập sức cơ và thăng bằng, và rà soát thuốc với bác sĩ. Sau một lần gãy xương, hãy hỏi bác sĩ về việc điều trị phòng gãy lần sau — đây là phần hay bị bỏ quên nhất.

Câu hỏi thường gặp