Có một nhóm người bệnh đi từ bệnh viện này sang bệnh viện khác, làm hết phim chụp này tới phim chụp khác, và ở mỗi nơi lại hy vọng tìm được một cuộc mổ giải quyết dứt điểm cơn đau.
Với nhiều trường hợp đau mạn tính, cuộc mổ đó không tồn tại. Và hiểu điều này sớm giúp chuyển sang hướng thực sự có ích.
Đau cấp và đau mạn khác nhau
Đau cấp là tín hiệu báo có tổn thương. Xử lý tổn thương thì đau hết.
Đau mạn tính kéo dài vượt quá thời gian lành thương thông thường. Ở giai đoạn này, cơn đau không còn chỉ phản ánh tổn thương tại chỗ mà liên quan tới nhiều yếu tố khác.
Điều này không có nghĩa là cơn đau không thật. Nó rất thật, nhưng cách xử lý thì khác.
Vì sao mức độ đau không tương ứng với hình ảnh
Đây là điều nhiều người bệnh khó chấp nhận: hình ảnh cho thấy tổn thương nặng mà không đau nhiều, hoặc ngược lại đau rất nhiều mà hình ảnh không tương ứng.
Cả hai tình huống đều phổ biến. Đó là lý do việc chỉ định phẫu thuật không dựa trên hình ảnh đơn thuần.
Nếu bác sĩ nói phẫu thuật không giải quyết được cơn đau của bạn, điều đó không có nghĩa là họ cho rằng bạn không đau.
Những yếu tố góp phần vào đau mạn tính
- Tổn thương cơ học nếu có.
- Tình trạng cơ yếu và thiếu vận động.
- Giấc ngủ kém, tạo vòng xoáy với đau.
- Căng thẳng và lo âu.
- Trầm cảm.
- Tránh vận động vì sợ đau, dẫn tới yếu hơn.
- Các yếu tố về công việc và hoàn cảnh sống.
Vì có nhiều yếu tố, cách tiếp cận hiệu quả thường cũng cần nhiều hướng cùng lúc.
Hướng tiếp cận đa mô thức
Hãy hỏi bác sĩ về một chương trình kết hợp, thường gồm:
- Chương trình vận động có hướng dẫn, tăng dần.
- Kiểm soát đau bằng thuốc theo chỉ định.
- Cải thiện giấc ngủ.
- Hỗ trợ tâm lý khi cần.
- Điều chỉnh hoạt động hằng ngày.
- Giáo dục về cơ chế đau.
Điểm cuối nghe lạ nhưng có giá trị thật. Hiểu vì sao mình đau giúp người bệnh bớt sợ và dám vận động trở lại.
Vận động dù đang đau
Đây là phần khó nhất và cũng quan trọng nhất. Bản năng bảo ta nghỉ khi đau, nhưng với đau mạn tính, việc tránh vận động thường làm tình trạng xấu đi.
Cách đúng là tập theo chương trình có hướng dẫn, tăng dần, và chấp nhận một mức khó chịu nhất định trong giới hạn an toàn.
Hãy làm việc này với người có chuyên môn thay vì tự tập, vì việc xác định mức phù hợp cần kinh nghiệm.
Vai trò của giấc ngủ
Đau làm mất ngủ, và mất ngủ làm đau nặng hơn. Đây là vòng xoáy rất thực.
Hãy nói với bác sĩ về giấc ngủ của bạn. Cải thiện được phần này thường cải thiện cả cơn đau.
Vai trò của tâm lý
Đây là phần nhạy cảm và hay bị hiểu sai. Việc bác sĩ đề nghị hỗ trợ tâm lý không có nghĩa là họ cho rằng bạn tưởng tượng ra cơn đau.
Đau kéo dài ảnh hưởng tới tâm trạng, và tâm trạng ảnh hưởng ngược lại tới cảm nhận đau. Xử lý phần này là một phần của điều trị, không phải là phủ nhận cơn đau.
Về thuốc giảm đau
- Dùng theo chỉ định, không tự tăng liều.
- Không tự dùng dài ngày các thuốc mua không cần đơn.
- Báo cho bác sĩ mọi thuốc bạn đang dùng.
- Hỏi về tác dụng phụ khi dùng lâu dài.
- Hiểu rằng thuốc là một phần của chương trình, không phải toàn bộ.
Điểm thứ hai quan trọng. Việc tự dùng thuốc giảm đau kéo dài có thể gây tác hại lên dạ dày, thận và các cơ quan khác.
Cạm bẫy của việc đi tìm khắp nơi
Ý kiến thứ hai là hợp lý. Nhưng việc liên tục đi từ nơi này sang nơi khác có những cái giá:
- Mỗi nơi lại bắt đầu lại từ đầu, không ai theo dõi được diễn tiến.
- Làm lại nhiều lần các thăm dò đã làm.
- Không chương trình điều trị nào được thực hiện đủ lâu để đánh giá.
- Tăng lo lắng và mất niềm tin.
- Tốn kém.
- Dễ gặp nơi sẵn sàng mổ khi các nơi khác đã từ chối.
Điểm cuối là rủi ro thật. Nếu nhiều bác sĩ đã nói không nên mổ và bạn tìm được một nơi đồng ý mổ, hãy cân nhắc rất kỹ vì sao nơi đó khác biệt.
Về việc ra nước ngoài
Với đau mạn tính, đây thường không phải hướng hiệu quả. Lý do: điều trị cần thời gian dài, cần theo dõi liên tục, và cần một ê kíp làm việc cùng nhau.
Một đợt can thiệp ngắn ở xa hiếm khi giải quyết được vấn đề vốn có nhiều yếu tố và kéo dài.
Nếu bạn cân nhắc, hãy hỏi trước: chương trình sẽ kéo dài bao lâu, và việc tiếp nối khi về nước diễn ra thế nào.
Đặt mục tiêu thực tế
Với đau mạn tính, mục tiêu hết đau hoàn toàn nhiều khi không đạt được. Mục tiêu thực tế hơn thường là:
- Giảm mức đau xuống mức chịu được.
- Làm được những việc quan trọng với mình.
- Ngủ được.
- Quay lại công việc trong mức phù hợp.
- Giảm số ngày đau nặng.
Những mục tiêu cụ thể như vậy đo được và đạt được, khác với mục tiêu hết đau vốn dễ dẫn tới thất vọng liên tục.
Ghi nhật ký đau
Hãy ghi lại: mức đau theo ngày, hoạt động đã làm, giấc ngủ, thuốc đã dùng, và những gì làm đỡ hoặc nặng hơn.
Bản ghi này giúp bạn và bác sĩ nhận ra quy luật, và cũng cho thấy tiến bộ mà cảm giác hằng ngày không nhận ra.
Về sự công nhận
Nhiều người đau mạn tính mệt mỏi vì cảm giác không được tin. Nếu bạn gặp điều này, hãy tìm một bác sĩ chịu lắng nghe và làm việc cùng bạn lâu dài.
Cơn đau của bạn là thật. Việc nó không thấy được trên phim chụp không làm nó bớt thật.
Tóm lại
Với đau mạn tính, mức độ đau không luôn tương ứng với hình ảnh, và phẫu thuật thường không giải quyết được vì có nhiều yếu tố góp phần. Hướng hiệu quả hơn là chương trình kết hợp: vận động có hướng dẫn, kiểm soát đau, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ tâm lý. Hãy tránh việc đi liên tục từ nơi này sang nơi khác, và đặt mục tiêu cụ thể thay vì mục tiêu hết đau hoàn toàn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mổ không giải quyết được đau mạn tính?
Vì đau kéo dài thường có nhiều yếu tố góp phần, không chỉ tổn thương tại chỗ. Mổ chỉ xử lý được phần tổn thương cơ học nếu có.
Vậy nên tiếp cận thế nào?
Thường cần kết hợp nhiều hướng: vận động, kiểm soát đau, giấc ngủ, tâm lý và điều chỉnh sinh hoạt. Hãy hỏi bác sĩ về chương trình phù hợp.
Đau kéo dài có nghĩa là có tổn thương nặng không?
Không nhất thiết. Mức độ đau không luôn tương ứng với mức độ tổn thương trên hình ảnh.
Có nên đi khám nhiều nơi không?
Ý kiến thứ hai là hợp lý, nhưng đi liên tục từ nơi này sang nơi khác thường làm gián đoạn điều trị và tăng lo lắng.