Rào cản ngôn ngữ trong điều trị ở nước ngoài

Trong tất cả các khó khăn của việc điều trị ở nước ngoài, rào cản ngôn ngữ là thứ ảnh hưởng trực tiếp nhất tới an toàn nhưng lại ít được chuẩn bị nhất.

Vấn đề không chỉ là bất tiện. Nó liên quan tới việc bạn có hiểu đúng điều gì đang xảy ra với cơ thể mình hay không.

Những chỗ ngôn ngữ ảnh hưởng tới an toàn

• Hiểu đúng chẩn đoán và mức độ nặng.
• Hiểu phác đồ đề xuất và lý do.
• Hiểu rủi ro trước khi đồng ý.
• Mô tả triệu chứng của mình cho chính xác.
• Khai báo tiền sử và dị ứng.
• Hiểu hướng dẫn dùng thuốc.
• Hiểu những dấu hiệu cần báo ngay.
• Báo cho nhân viên khi có gì bất thường.

Điểm áp chót và cuối đặc biệt quan trọng trong thời gian nằm viện, khi bạn cần nói được với nhân viên trực.

Về người phiên dịch

Thuật ngữ y khoa khác ngôn ngữ thông thường. Một người nói tốt ngoại ngữ giao tiếp chưa chắc dịch chính xác được một buổi trao đổi về phác đồ.

Hãy hỏi trước:

• Người phiên dịch có kinh nghiệm về y tế không.
• Họ có mặt trong tất cả các buổi làm việc với bác sĩ không, hay chỉ vài buổi.
• Bệnh viện có dịch vụ phiên dịch riêng không.
• Chi phí tính thế nào.

Nếu bệnh viện có phiên dịch riêng, thường nên dùng dịch vụ đó vì họ quen với thuật ngữ và quy trình của chính nơi đó.

Về việc nhờ người thân dịch

Người thân biết ngoại ngữ có thể hỗ trợ và giúp bạn thoải mái hơn. Nhưng với các buổi quan trọng, có mấy vấn đề:

• Thuật ngữ chuyên môn dễ dịch sai.
• Người thân có thể vô tình giảm nhẹ tin xấu vì thương.
• Họ cũng đang lo lắng nên khó tập trung.
• Với một số nội dung riêng tư, người bệnh có thể không thoải mái.

Cách tốt nhất là có cả hai: phiên dịch chuyên nghiệp cho phần chuyên môn, và người thân đi cùng để hỗ trợ.

Kỹ thuật để không hiểu sai

Đây là những việc bạn chủ động làm được:

• Nhắc lại những gì mình hiểu và đề nghị bác sĩ xác nhận. Ví dụ: vậy nghĩa là tôi sẽ làm ba đợt, mỗi đợt cách nhau ba tuần, đúng không ạ.
• Xin tóm tắt bằng văn bản sau mỗi buổi quan trọng.
• Ghi chép trong buổi khám hoặc nhờ người đi cùng ghi.
• Xin phép ghi âm nếu được cho phép, để nghe lại.
• Viết sẵn câu hỏi trước khi vào, kèm bản dịch.
• Hỏi lại khi chưa hiểu, đừng gật cho qua.

Kỹ thuật nhắc lại là hiệu quả nhất và đơn giản nhất. Nó phát hiện được hiểu lầm ngay tại chỗ.

Chuẩn bị trước khi đi

• Dịch sẵn tóm tắt bệnh án và danh sách thuốc.
• Chuẩn bị một trang tóm tắt bằng ngôn ngữ nơi đến: chẩn đoán, thuốc đang dùng, dị ứng, bệnh nền.
• Học một số cụm từ cơ bản về triệu chứng.
• Chuẩn bị bảng mức độ đau bằng hình ảnh nếu cần.
• Lưu sẵn thông tin liên hệ khẩn.

Trang tóm tắt bằng ngôn ngữ nơi đến rất có giá trị, đặc biệt trong tình huống cấp cứu khi chưa có phiên dịch.

Về văn bản đồng thuận

Trước các can thiệp, bạn sẽ được đề nghị ký đồng ý. Đây không phải thủ tục hình thức.

• Yêu cầu được giải thích đầy đủ qua phiên dịch trước khi ký.
• Xin bản dịch nếu có thể.
• Hỏi về những rủi ro được nêu trong văn bản.
• Đừng ký khi chưa hiểu.
• Xin bản sao.

Nếu bị thúc ép ký nhanh khi bạn chưa hiểu, hãy nói rõ rằng bạn cần được giải thích trước. Đây là quyền của bạn.

Trong thời gian nằm viện

Đây là giai đoạn rào cản ngôn ngữ gây khó khăn nhất, vì bạn cần giao tiếp với nhân viên nhiều lần mỗi ngày mà phiên dịch không thể có mặt liên tục.

Vài cách giúp:

• Hỏi bệnh viện có ứng dụng hoặc dịch vụ phiên dịch qua điện thoại không.
• Chuẩn bị bảng hình ảnh cho các nhu cầu cơ bản.
• Viết sẵn một số câu thường dùng.
• Có người nhà ở cùng nếu được phép.
• Hỏi xem có nhân viên nào nói được tiếng của bạn không.

Khi nhận hướng dẫn xuất viện

Đây là thời điểm quan trọng nhất và hay bị làm vội. Hãy bảo đảm bạn hiểu rõ:

• Thuốc nào, uống thế nào, trong bao lâu.
• Có thuốc nào đang dùng phải ngưng không.
• Cần theo dõi dấu hiệu gì.
• Khi nào phải quay lại ngay.
• Lịch tái khám.
• Cần kiêng gì.

Hãy yêu cầu tất cả bằng văn bản, và nhờ dịch sang tiếng Việt trước khi rời đi. Đừng dựa vào trí nhớ sau một buổi trao đổi bằng ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ.

Đơn thuốc

Hãy xin đơn thuốc ghi rõ tên hoạt chất, không chỉ tên thương mại. Tên thương mại khác nhau giữa các nước, và bác sĩ trong nước cần biết hoạt chất để tìm thuốc tương đương.

Hãy chụp ảnh tất cả các hộp thuốc trước khi về.

Về các ứng dụng dịch

Chúng hữu ích cho giao tiếp cơ bản hằng ngày, nhưng đừng dựa vào chúng cho những nội dung chuyên môn quan trọng.

Thuật ngữ y khoa dễ bị dịch sai, và một sai sót trong hướng dẫn dùng thuốc có thể gây hậu quả.

Giữ liên lạc với bác sĩ trong nước

Đây là cách giảm rủi ro hiệu quả. Hãy gửi cho bác sĩ trong nước các tài liệu bạn nhận được để họ đọc và giải thích lại bằng tiếng Việt.

Điều này đặc biệt hữu ích khi bạn không chắc mình hiểu đúng một đề xuất quan trọng.

Khi có bất đồng hoặc vấn đề

Nếu bạn cảm thấy có hiểu lầm hoặc không hài lòng về điều gì, hãy:

• Yêu cầu một buổi làm việc có phiên dịch.
• Viết ra vấn đề của bạn và nhờ dịch.
• Hỏi xem bệnh viện có bộ phận hỗ trợ người bệnh quốc tế không.
• Đừng để vấn đề tích tụ vì ngại nói.

Cân nhắc yếu tố này khi quyết định

Với một số lĩnh vực, rào cản ngôn ngữ ảnh hưởng nhiều tới hiệu quả điều trị. Ví dụ rõ nhất là ngôn ngữ trị liệu và các can thiệp tâm lý, vốn gần như không thực hiện được bằng một tiếng nói mà người bệnh không dùng hằng ngày.

Hãy tính yếu tố này vào quyết định, không chỉ tính chi phí và chuyên môn.

Tóm lại

Rào cản ngôn ngữ ảnh hưởng trực tiếp tới an toàn chứ không chỉ là bất tiện. Hãy bảo đảm có phiên dịch có kinh nghiệm y tế cho các buổi quan trọng, dùng kỹ thuật nhắc lại để xác nhận mình hiểu đúng, và xin tóm tắt bằng văn bản sau mỗi buổi. Đừng ký văn bản đồng thuận khi chưa hiểu, và hãy xin đơn thuốc ghi tên hoạt chất trước khi về.

Câu hỏi thường gặp