Khi một người trong nhà mắc bệnh nặng, bất đồng giữa các thành viên là chuyện rất thường gặp. Người muốn đưa đi nước ngoài, người cho rằng nên điều trị trong nước, người lo về tiền nhưng ngại nói.
Những bất đồng này thường không phải do ai ít quan tâm hơn, mà do mỗi người đang xử lý nỗi lo theo cách của mình.
Nguồn gốc của bất đồng
- Mỗi người tiếp cận thông tin khác nhau, người thì từ bác sĩ, người thì từ mạng.
- Cảm giác có lỗi thúc đẩy người ta muốn làm mọi thứ có thể.
- Người ở gần và người ở xa có góc nhìn rất khác.
- Khác biệt về khả năng tài chính.
- Những ân oán cũ trong gia đình bung ra trong lúc căng thẳng.
- Không ai muốn bị coi là người ngăn cản.
Điểm cuối là động lực ngầm mạnh nhất. Nhiều người không dám nói ra băn khoăn vì sợ bị trách sau này.
Việc quan trọng nhất: cùng nghe bác sĩ
Đây là bước giải quyết được phần lớn bất đồng. Khi mọi người cùng nghe một thông tin từ nguồn chuyên môn, các ý kiến thường hội tụ lại.
Ngược lại, khi thông tin đi qua một người rồi được kể lại, mỗi người nghe một phiên bản và bất đồng càng sâu.
Hãy đề nghị một buổi làm việc có mặt các thành viên chính, hoặc nếu không thể thì gọi video cho người ở xa cùng nghe.
Đưa cuộc bàn về những điều cụ thể
Thay vì tranh luận nên đi hay ở, hãy đưa về các câu hỏi cụ thể:
- Bác sĩ nói phác đồ ở đó khác gì phác đồ hiện tại.
- Khác biệt đó mang lại lợi ích cụ thể nào.
- Người bệnh có đủ sức khoẻ để đi không.
- Thời gian có phải yếu tố không.
- Tổng chi phí cho cả chặng đường là bao nhiêu.
- Ai sẽ theo dõi khi về nước.
- Người bệnh muốn gì.
Những câu này có câu trả lời cụ thể, và chúng chuyển cuộc bàn từ cảm xúc sang căn cứ.
Mong muốn của người bệnh là trung tâm
Nếu người bệnh còn minh mẫn, họ phải là người tham gia quyết định về cuộc sống của chính mình.
Hãy hỏi họ:
- Bố mẹ muốn điều trị tới mức nào.
- Điều gì quan trọng nhất với bố mẹ lúc này.
- Bố mẹ có muốn đi xa không.
- Bố mẹ lo nhất điều gì.
Nhiều gia đình bàn với nhau rất nhiều mà quên hỏi chính người trong cuộc. Và câu trả lời đôi khi khác hẳn điều mọi người đang tranh cãi.
Nếu người bệnh không còn minh mẫn, hãy dựa trên những gì họ từng bày tỏ khi còn khoẻ.
Cử một đầu mối liên hệ
Bệnh viện không thể trao đổi riêng với năm người con. Hãy thống nhất một người làm đầu mối:
- Người đó nhận và truyền đạt thông tin.
- Nhưng các quyết định lớn vẫn bàn chung.
- Thống nhất trước ranh giới: việc gì xử lý ngay, việc gì phải hỏi ý kiến cả nhà.
- Người đó nên là người ở gần và sắp xếp được thời gian.
Hãy nói rõ rằng làm đầu mối không có nghĩa là quyết một mình, để tránh hiểu lầm.
Khi người ở xa thúc giục
Đây là tình huống rất phổ biến. Người ở xa thường có ý kiến mạnh nhất vì họ không thấy được tình hình thực tế và cũng không chịu gánh nặng hằng ngày.
Cách xử lý:
- Mời họ cùng nghe bác sĩ giải thích qua gọi video.
- Chia sẻ thông tin đầy đủ thay vì chỉ báo kết quả.
- Mời họ về trực tiếp nếu có thể, để thấy tình hình.
- Đề nghị họ đóng góp cụ thể thay vì chỉ góp ý kiến.
Điểm cuối thường làm cuộc bàn thực tế hơn hẳn.
Nói thẳng về tiền
Đây là điều nhiều gia đình né tránh, và sự né tránh đó gây hại nhiều hơn.
Hãy làm rõ:
- Tổng chi phí ước tính cho cả chặng đường, gồm cả giai đoạn theo dõi sau.
- Người bệnh có nguồn nào.
- Mỗi người con đóng góp được bao nhiêu.
- Ai giữ quỹ và ghi chép thế nào.
- Báo lại cho cả nhà bao lâu một lần.
Ai đó lo lắng về khả năng tài chính không có nghĩa là họ ít thương. Hãy để người đó nói ra mà không bị trách.
Ghi nhận công chăm sóc trực tiếp
Người con ở gần và chăm trực tiếp đang đóng góp rất nhiều dù không chuyển tiền. Nhiều người trong số đó phải giảm giờ làm hoặc nghỉ việc.
Hãy tính điều này vào cuộc bàn, và bàn cách bù đắp cụ thể.
Ghi lại những gì đã thống nhất
Sau mỗi cuộc bàn, hãy ghi lại và chia sẻ cho tất cả:
- Bác sĩ đã nói gì.
- Gia đình quyết định gì và vì sao.
- Ai làm việc gì.
- Mức đóng góp của từng người.
- Khi nào xem lại.
Lý do cần ghi: về sau, khi kết quả không như mong muốn, mỗi người thường nhớ theo cách khác nhau. Bản ghi giúp tránh trách móc và bảo vệ chính người đã đứng ra quyết định.
Khi kết quả không như mong muốn
Đây là lúc bất đồng dễ bùng lên nhất, với những câu như biết thế đã đưa đi sớm hơn, hay giá mà đừng đi.
Hãy nhớ: mọi người đã quyết định bằng thông tin mình có vào lúc đó. Việc trách móc nhau không thay đổi được gì và chỉ làm tổn hại quan hệ gia đình.
Đây cũng là lúc bản ghi những gì đã thống nhất có giá trị.
Khi thực sự không thống nhất được
Nếu bất đồng kéo dài và ảnh hưởng tới việc chăm sóc:
- Quay lại nguyên tắc: quyết định dựa trên mong muốn của người bệnh và tư vấn chuyên môn.
- Nhờ một người thân được cả nhà tin cậy làm trung gian.
- Đề nghị bác sĩ giải thích thêm cho người còn băn khoăn.
- Đừng để việc chăm sóc bị đình trệ vì chờ đồng thuận tuyệt đối.
Điểm cuối quan trọng. Với những bệnh mà thời gian là yếu tố, việc trì hoãn vì chưa thống nhất là điều gây hại nhất.
Giữ quan hệ anh chị em
Giai đoạn này thường là lần cuối anh chị em phải làm việc chặt với nhau. Cách gia đình vượt qua nó quyết định quan hệ nhiều năm sau.
Hãy ghi nhận đóng góp của nhau, nói ra khi thấy quá sức thay vì âm thầm chịu rồi oán, và nhớ rằng mọi người đều đang lo lắng theo cách của mình.
Tóm lại
Bất đồng trong gia đình về quyết định điều trị là chuyện thường gặp và thường không phải do ai ít quan tâm hơn. Hãy cùng ngồi nghe bác sĩ thay vì nghe lại qua một người, đưa cuộc bàn về những câu hỏi cụ thể, và lấy mong muốn của người bệnh làm trung tâm. Cử một đầu mối liên hệ, nói thẳng về tiền, và ghi lại những gì đã thống nhất.
Câu hỏi thường gặp
Khi gia đình bất đồng thì nên làm gì?
Hãy cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích thay vì nghe lại qua một người, và lấy mong muốn của người bệnh làm cơ sở.
Ai nên là người quyết định cuối cùng?
Nếu người bệnh còn minh mẫn thì là họ. Nếu không, gia đình nên thống nhất một người đại diện dựa trên mong muốn họ từng bày tỏ.
Người ở xa thúc giục thì xử lý sao?
Hãy mời họ cùng nghe bác sĩ giải thích, và đưa thông tin cụ thể thay vì tranh luận. Người không nắm tình hình thường có ý kiến mạnh nhất.
Có nên ghi lại những gì đã thống nhất không?
Rất nên. Sau này mỗi người thường nhớ theo cách khác nhau, và bản ghi giúp tránh trách móc về sau.