Trong tất cả các lĩnh vực điều trị ở nước ngoài, hỗ trợ sinh sản là lĩnh vực có nhiều khác biệt pháp lý nhất giữa các nước. Và hậu quả của việc không tìm hiểu kỹ không dừng lại ở bạn mà ảnh hưởng tới một đứa trẻ.
Bài này nêu những vấn đề cần làm rõ. Với tình huống cụ thể của bạn, hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Vì sao quy định lại khác nhau
Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức và pháp lý mà mỗi nước trả lời theo cách riêng, dựa trên bối cảnh văn hoá, tôn giáo và hệ thống pháp luật của mình.
Kết quả: có những kỹ thuật được phép ở nước này nhưng bị cấm ở nước khác, và có những hình thức được công nhận ở nơi thực hiện nhưng không được công nhận khi về nước.
Những vấn đề cần làm rõ trước
- Kỹ thuật được đề xuất có được phép ở nước thực hiện không.
- Kỹ thuật đó có được phép và được công nhận theo pháp luật Việt Nam không.
- Trẻ sinh ra sẽ có giấy tờ thế nào.
- Thủ tục để làm giấy tờ cho trẻ khi về nước là gì.
- Có rủi ro pháp lý nào cho các bên không.
- Hồ sơ y tế được cung cấp gồm những gì.
Câu về giấy tờ của trẻ là quan trọng nhất và cần được trả lời rõ ràng trước khi bạn quyết định bất cứ điều gì.
Đừng dựa vào tư vấn của bên môi giới
Các đơn vị làm dịch vụ có lợi ích trong việc bạn quyết định đi. Thông tin pháp lý họ cung cấp có thể không đầy đủ, hoặc chỉ nói về quy định tại nước thực hiện mà không nói về hệ quả khi về nước.
Hãy tìm tư vấn pháp lý độc lập, và hỏi cả hai phía: quy định tại nước đó và quy định trong nước.
Những câu nên hỏi người tư vấn pháp lý
- Hình thức này có phù hợp với pháp luật Việt Nam không.
- Nếu thực hiện ở nước ngoài thì về nước có được công nhận không.
- Thủ tục làm giấy tờ cho trẻ gồm những bước nào.
- Cần chuẩn bị những giấy tờ gì từ nước thực hiện.
- Có rủi ro nào tôi cần biết không.
- Đã có tiền lệ nào tương tự chưa và kết quả thế nào.
Hãy xin ý kiến bằng văn bản nếu có thể, và giữ lại.
Về hợp đồng dịch vụ
Nếu ký hợp đồng với cơ sở ở nước ngoài, hãy đọc kỹ những phần sau:
- Dịch vụ cụ thể gồm những gì.
- Chi phí và những khoản có thể phát sinh.
- Điều gì xảy ra nếu chu kỳ bị huỷ giữa chừng.
- Chính sách hoàn tiền.
- Trách nhiệm khi có sự cố hoặc biến chứng.
- Quy định về lưu trữ mẫu: thời hạn, chi phí, quyền quyết định.
- Bảo mật thông tin.
- Luật nào áp dụng khi có tranh chấp và giải quyết ở đâu.
Điểm cuối rất quan trọng và hay bị bỏ qua. Nếu tranh chấp phải giải quyết tại nước ngoài theo luật nước ngoài, khả năng thực tế của bạn rất hạn chế.
Về lưu trữ mẫu ở nước ngoài
Đây là vấn đề có thể kéo dài nhiều năm. Hãy làm rõ:
- Thời hạn lưu trữ theo quy định của nước đó.
- Chi phí hằng năm và cách thanh toán từ xa.
- Điều gì xảy ra nếu bạn không đóng phí.
- Thủ tục nếu bạn muốn chuyển mẫu về nước hoặc sang nơi khác.
- Quyền quyết định thuộc về ai và trong trường hợp nào.
- Điều gì xảy ra nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Hãy giữ mọi giấy tờ liên quan và ghi lại thông tin liên hệ. Đây là những tài liệu bạn có thể cần sau nhiều năm.
Hồ sơ y tế cần lấy
Trước khi rời cơ sở nước ngoài, hãy lấy đầy đủ:
- Tóm tắt toàn bộ quá trình điều trị.
- Phác đồ và thuốc đã dùng.
- Kết quả các xét nghiệm và theo dõi.
- Thông tin về mẫu lưu trữ nếu có.
- Bản dịch nếu cần.
- Thông tin liên hệ để trao đổi sau này.
Những tài liệu này cần cho việc theo dõi thai kỳ trong nước và cho hồ sơ sức khoẻ của trẻ sau này.
Theo dõi thai kỳ khi về nước
Hãy sắp xếp trước khi đi:
- Chọn bác sĩ sản khoa trong nước sẽ theo dõi.
- Thông báo cho họ về kế hoạch.
- Hỏi họ cần nhận lại những tài liệu gì.
- Hỏi về thời điểm nào thì được bay về an toàn.
Điểm cuối cần hỏi bác sĩ, vì việc bay trong thai kỳ có những giai đoạn cần thận trọng.
Về thông tin cho trẻ sau này
Đây là vấn đề dài hạn mà nhiều gia đình chưa nghĩ tới lúc quyết định. Tuỳ hình thức điều trị, có thể có những thông tin mà đứa trẻ sau này sẽ muốn biết về nguồn gốc sinh học của mình.
Hãy tìm hiểu trước về việc những thông tin đó được lưu giữ thế nào và trẻ có quyền tiếp cận không. Đây là câu hỏi nên đặt ra ngay từ đầu, không phải mười tám năm sau.
Bảo mật thông tin cá nhân
Hồ sơ hỗ trợ sinh sản là thông tin rất riêng tư. Hãy hỏi cơ sở về cách họ lưu trữ và bảo vệ, và cẩn thận khi làm việc qua các đơn vị trung gian.
Hãy đặc biệt cẩn thận với việc chia sẻ thông tin trên mạng hoặc trong các nhóm, vì những thông tin này khó rút lại.
Dấu hiệu cần dừng lại
- Đơn vị môi giới né tránh câu hỏi về pháp lý.
- Được khuyên không cần tìm hiểu vì mọi người vẫn làm thế.
- Không cho bạn đọc hợp đồng trước.
- Thúc ép quyết định và chuyển tiền nhanh.
- Không cho liên hệ trực tiếp với cơ sở y tế.
- Đề nghị những cách làm giấy tờ không minh bạch.
Điểm cuối đặc biệt nghiêm trọng. Mọi đề nghị về giấy tờ không đúng quy định đều đặt bạn và cả đứa trẻ vào rủi ro pháp lý lâu dài.
Tóm lại
Quy định về hỗ trợ sinh sản khác nhau nhiều giữa các nước, và điều được phép ở nơi thực hiện chưa chắc được công nhận khi về. Hãy tìm tư vấn pháp lý độc lập, không dựa vào bên môi giới, và làm rõ trước hết vấn đề giấy tờ của trẻ sau này. Đọc kỹ hợp đồng về lưu trữ mẫu và về nơi giải quyết tranh chấp, và lấy đầy đủ hồ sơ y tế trước khi về.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần tìm hiểu pháp lý trước?
Vì quy định khác nhau giữa các nước, và điều được phép ở nơi thực hiện chưa chắc được công nhận khi về nước, đặc biệt với giấy tờ của trẻ.
Nên hỏi ai về những vấn đề này?
Hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý, và hỏi cả về quy định của nước bạn định tới lẫn quy định trong nước.
Có thể dựa vào tư vấn của đơn vị môi giới không?
Không nên dựa hoàn toàn. Họ có lợi ích trong việc bạn quyết định đi, nên hãy tìm tư vấn pháp lý độc lập.
Vấn đề nào hay gây rắc rối nhất?
Thủ tục giấy tờ và tình trạng pháp lý của trẻ sau khi về nước. Hãy làm rõ điều này trước khi quyết định.