Hiếm muộn là lĩnh vực mà quảng cáo nhiều nhất và cảm xúc mạnh nhất. Các cặp vợ chồng thường ở trong tình trạng vừa hy vọng vừa sốt ruột, và đó là lúc dễ đưa ra quyết định thiếu cơ sở.
Bài này nói về cách so sánh và cách hỏi cho đúng.
Bắt đầu từ chẩn đoán
Trước khi bàn tới chuyện đi đâu, cần biết nguyên nhân. Việc đánh giá thường bao gồm cả hai phía và có thể tìm ra:
- Nguyên nhân bên người vợ.
- Nguyên nhân bên người chồng.
- Nguyên nhân ở cả hai.
- Không tìm được nguyên nhân rõ ràng.
Nhóm cuối không hiếm, và điều đó không có nghĩa là không điều trị được.
Điểm quan trọng: phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân. Chọn phương pháp trước khi biết nguyên nhân là làm ngược.
Đánh giá cả hai phía
Đây là nguyên tắc cơ bản nhưng vẫn bị bỏ qua. Nhiều cặp chỉ có người vợ đi khám suốt nhiều tháng, trong khi việc đánh giá cả hai là bước chuẩn.
Hãy đi khám cùng nhau nếu có thể. Điều này vừa cho thông tin đầy đủ hơn, vừa giảm áp lực tâm lý dồn lên một người.
Về các con số tỉ lệ thành công
Đây là chỗ dễ bị hiểu sai nhất khi so sánh các trung tâm. Khi thấy một con số ấn tượng, hãy hỏi:
- Con số này tính trên cái gì: trên chu kỳ bắt đầu, trên số lần chuyển phôi, hay trên cái khác.
- Tính cho nhóm tuổi nào.
- Tính cho nhóm nguyên nhân nào.
- Trung tâm có nhận những trường hợp khó không, hay chỉ nhận trường hợp thuận lợi.
- Kết quả cuối cùng được đo bằng gì.
Điểm áp chót rất quan trọng. Một nơi chỉ nhận những trường hợp có tiên lượng tốt sẽ có con số đẹp hơn một nơi nhận cả những ca khó, dù chất lượng chuyên môn có thể ngang nhau hoặc thậm chí ngược lại.
Vì vậy, đừng so con số giữa hai nơi. Hãy hỏi: với trường hợp như của tôi, tiên lượng thế nào.
Những câu nên hỏi trung tâm
- Với nguyên nhân và độ tuổi của chúng tôi, tiên lượng thế nào.
- Phác đồ đề xuất là gì và vì sao chọn nó.
- Có lựa chọn nào đơn giản hơn nên thử trước không.
- Cần bao nhiêu chu kỳ theo dự kiến.
- Chi phí mỗi chu kỳ và tổng chi phí ước tính.
- Rủi ro và tác dụng phụ là gì.
- Nếu chu kỳ đầu không thành công thì bước tiếp theo là gì.
- Khi nào thì nên dừng lại.
Hai câu cuối ít ai hỏi nhưng rất quan trọng cho việc chuẩn bị tâm lý và tài chính.
Đừng bỏ qua các lựa chọn đơn giản hơn
Tuỳ nguyên nhân, có những can thiệp đơn giản và ít tốn kém hơn nên được thử trước. Hãy hỏi bác sĩ xem trường hợp của bạn có nằm trong nhóm đó không.
Một số nơi có xu hướng đề xuất ngay phương pháp phức tạp nhất. Hãy hỏi lý do và cân nhắc ý kiến thứ hai nếu bạn băn khoăn.
Khi nào ra nước ngoài là hợp lý
- Cần một kỹ thuật chưa có trong nước.
- Trường hợp rất đặc biệt mà các trung tâm trong nước cùng khuyên nên đi.
- Đã điều trị nhiều chu kỳ không thành công và cần đánh giá lại ở nơi có kinh nghiệm sâu hơn.
Điểm chung: có một khác biệt cụ thể, gọi tên được, liên quan trực tiếp tới trường hợp của bạn.
Những khó khăn riêng của việc điều trị ở xa
Điều trị hiếm muộn khác các lĩnh vực khác ở chỗ nó đòi hỏi theo dõi sát trong nhiều ngày liên tục:
- Phải có mặt tại trung tâm nhiều lần trong một chu kỳ.
- Lịch không thể tự chọn mà phụ thuộc vào đáp ứng của cơ thể.
- Có thể phải ở lại lâu hơn dự kiến.
- Nếu cần nhiều chu kỳ thì phải đi đi lại lại.
Hãy hỏi rõ: một chu kỳ cần có mặt bao nhiêu ngày, và nếu phải làm nhiều chu kỳ thì thu xếp thế nào.
Về mặt pháp lý
Các quy định liên quan tới hỗ trợ sinh sản khác nhau giữa các nước, và có những kỹ thuật được phép ở nơi này nhưng không ở nơi khác.
Hãy tìm hiểu kỹ quy định của cả nước bạn định tới lẫn quy định trong nước, đặc biệt với những vấn đề liên quan tới giấy tờ pháp lý của trẻ sau này. Hãy hỏi người có chuyên môn pháp lý nếu có điều chưa rõ.
Đây là phần rất nên làm rõ trước, không phải sau.
Cảnh giác với những lời hứa
- Cam kết có con.
- Cam kết hoàn tiền nếu không thành công, kèm điều kiện phức tạp.
- Hứa hẹn chọn được đặc điểm của con.
- Thúc ép quyết định nhanh.
- Không nói rõ về rủi ro và tỉ lệ không thành công.
- Đề nghị làm nhiều xét nghiệm đắt tiền không giải thích được lý do.
Không ai cam kết được kết quả trong lĩnh vực này. Đây là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.
Về chi phí
Hãy tính cho cả hành trình, không chỉ một chu kỳ:
- Chi phí mỗi chu kỳ.
- Thuốc, thường là khoản lớn.
- Các xét nghiệm và thủ thuật kèm theo.
- Chi phí bảo quản nếu có.
- Đi lại và ăn ở nếu điều trị ở xa.
- Thu nhập mất đi do phải nghỉ làm nhiều lần.
- Số chu kỳ có thể cần.
Hãy đặt ra một giới hạn tài chính trước khi bắt đầu, và bàn với nhau về điều đó.
Áp lực tâm lý
Đây là phần nặng nhất và ít được nói tới nhất. Quá trình điều trị hiếm muộn kéo dài, nhiều kỳ vọng rồi thất vọng lặp lại, và thường đi kèm áp lực từ gia đình hai bên.
Vài điều giúp được:
- Bàn với nhau về giới hạn: bao nhiêu chu kỳ, trong bao lâu, tới mức nào thì dừng.
- Thống nhất cách trả lời người ngoài về chuyện này.
- Đừng để chuyện con cái chiếm hết đời sống vợ chồng.
- Hạn chế so sánh với các cặp khác.
- Hạn chế đọc các diễn đàn, vì chúng thường làm tăng lo lắng.
- Tìm hỗ trợ tâm lý nếu cảm thấy quá sức.
Điểm đầu tiên rất quan trọng. Việc bàn trước về giới hạn khi còn bình tĩnh dễ hơn nhiều so với bàn sau mỗi lần thất bại.
Về áp lực từ gia đình
Trong nhiều gia đình Việt, chuyện con cái là áp lực rất thật. Hai vợ chồng nên thống nhất trước về cách ứng phó:
- Chia sẻ tới mức nào với hai bên gia đình.
- Ai sẽ nói khi có người hỏi.
- Cách từ chối những lời khuyên không mong muốn.
- Bảo vệ nhau trước những lời trách móc.
Việc hai người thống nhất và đứng cùng phía quan trọng hơn nội dung câu trả lời.
Các lựa chọn khác
Không phải hành trình nào cũng kết thúc bằng việc có con sinh học. Có những lựa chọn khác như nhận con nuôi, và có những cặp quyết định dừng lại và xây dựng cuộc sống theo hướng khác.
Cả hai đều là lựa chọn chính đáng. Hãy để chúng nằm trong cuộc bàn của hai người thay vì coi như điều không được nhắc tới.
Tóm lại
Hãy bắt đầu từ việc đánh giá đầy đủ cả hai vợ chồng để biết nguyên nhân trước khi chọn phương pháp. Đừng so con số tỉ lệ thành công giữa các nơi — hãy hỏi tiên lượng cho chính trường hợp của bạn. Cảnh giác với mọi cam kết kết quả, đặt giới hạn tài chính và số chu kỳ từ trước, và chăm sóc sức khoẻ tinh thần của cả hai trong suốt hành trình.
Câu hỏi thường gặp
Điều trị hiếm muộn trong nước có tốt không?
Lĩnh vực này đã phát triển mạnh trong nước với nhiều trung tâm có kinh nghiệm. Hãy hỏi bác sĩ xem trường hợp của bạn có cần gì đặc biệt không.
Con số tỉ lệ thành công có so sánh được không?
Rất khó so trực tiếp, vì mỗi nơi có nhóm bệnh nhân khác nhau và cách tính khác nhau. Hãy hỏi rõ con số đó tính trên cái gì.
Khi nào việc ra nước ngoài hợp lý?
Khi cần một kỹ thuật chưa có trong nước, hoặc khi trường hợp rất đặc biệt mà các trung tâm trong nước cùng khuyên nên đi.
Nên bắt đầu từ đâu?
Từ việc khám và đánh giá đầy đủ cả hai vợ chồng tại một cơ sở chuyên khoa, để biết nguyên nhân trước khi chọn phương pháp.