Cha mẹ thường lo lắng khi thấy con đi khác với trẻ khác: chân cong, bàn chân phẳng, đi nhón, hay đi chụm vào trong. Phần lớn những điều này là các giai đoạn bình thường của quá trình phát triển và tự điều chỉnh.
Nhưng có những dấu hiệu cần được khám. Bài này giúp phân biệt.
Cơ thể trẻ thay đổi theo tuổi
Hình dáng chân và cách đi của trẻ thay đổi qua các giai đoạn phát triển. Điều trông bất thường ở một độ tuổi có thể hoàn toàn bình thường ở độ tuổi đó và tự điều chỉnh khi trẻ lớn hơn.
Đây là lý do bác sĩ thường đánh giá theo tuổi và theo xu hướng thay đổi, chứ không chỉ nhìn một thời điểm.
Những dấu hiệu cần đưa đi khám
Bất kể tuổi nào, hãy đưa trẻ đi khám nếu:
- Trẻ đau, đặc biệt đau về đêm hoặc đau khi nghỉ.
- Bất thường chỉ xuất hiện ở một bên.
- Tình trạng nặng lên theo thời gian thay vì cải thiện.
- Ảnh hưởng tới vận động: trẻ không theo kịp bạn, hay ngã, mệt nhanh.
- Trẻ đi khập khiễng.
- Có sưng, nóng, đỏ ở khớp.
- Trẻ sốt kèm đau xương khớp.
- Hạn chế cử động ở một khớp.
- Trẻ chậm đạt các mốc vận động so với lứa tuổi.
Ba điểm đầu là những chỉ dấu quan trọng nhất phân biệt giữa biến thể bình thường và vấn đề cần xử lý.
Về bàn chân bẹt
Đây là mối lo phổ biến nhất của cha mẹ. Ở nhiều trẻ, đây là tình trạng không gây triệu chứng và không cần can thiệp.
Hãy đưa trẻ đi khám nếu:
- Trẻ than đau chân hoặc đau bắp chân.
- Trẻ mệt nhanh khi đi bộ.
- Chỉ một bên chân bị.
- Bàn chân cứng, không thay đổi hình dạng khi trẻ kiễng chân.
- Trẻ tránh các hoạt động vận động.
Về giày và đế chỉnh hình, hãy hỏi bác sĩ thay vì mua theo quảng cáo. Nhiều sản phẩm được tiếp thị mạnh nhưng không cần thiết cho trẻ không có triệu chứng.
Về dáng đi
Trẻ nhỏ mới tập đi thường có dáng đi khác người lớn, và điều này thay đổi dần. Hãy đưa đi khám nếu:
- Trẻ đi nhón chân liên tục và không đặt được gót xuống đất.
- Dáng đi khác biệt rõ giữa hai bên.
- Trẻ hay vấp ngã hơn bạn cùng tuổi.
- Dáng đi thay đổi đột ngột.
- Trẻ từng đi bình thường rồi đi khác đi.
Điểm cuối đặc biệt cần chú ý. Một thay đổi mới xuất hiện luôn đáng khám hơn một tình trạng đã có từ lâu và ổn định.
Về cột sống
Vẹo cột sống thường xuất hiện trong giai đoạn trẻ lớn nhanh và có thể không gây đau, nên dễ bị bỏ sót.
Hãy chú ý:
- Hai vai không đều nhau.
- Một bên xương bả vai nhô hơn.
- Hai bên hông không cân.
- Khi trẻ cúi người về phía trước, một bên lưng cao hơn bên kia.
- Quần áo mặc lệch một bên.
Nếu thấy những dấu hiệu này, hãy đưa trẻ đi khám. Phát hiện sớm trong giai đoạn trẻ còn đang lớn cho nhiều lựa chọn xử lý hơn.
Về đau lưng ở trẻ: khác với người lớn, đau lưng kéo dài ở trẻ em ít phổ biến hơn và nên được khám.
Về cặp sách nặng
Đây là mối lo thường gặp của cha mẹ. Hãy chú ý cho trẻ mang cặp vừa phải, đeo cả hai vai, và điều chỉnh dây cho vừa.
Nhưng nếu trẻ đau lưng kéo dài, đừng chỉ quy cho cặp sách — hãy đưa đi khám.
Chấn thương ở trẻ
Xương trẻ em khác xương người lớn và có những loại tổn thương riêng. Vì vậy:
- Đừng cho rằng trẻ không đau nhiều thì không sao.
- Đưa đi khám nếu trẻ không dùng một chi, hoặc đau kéo dài sau chấn thương.
- Không tự nắn chỉnh.
- Không đắp thuốc lá hay các phương pháp dân gian lên vùng nghi gãy.
- Cố định tạm và đưa tới cơ sở y tế.
Điểm áp chót quan trọng. Việc tự nắn hoặc đắp thuốc có thể làm tổn thương nặng hơn và làm chậm điều trị đúng.
Những gì cha mẹ nên làm
- Cho trẻ vận động nhiều và đa dạng.
- Đừng bảo bọc quá mức vì sợ trẻ ngã.
- Bảo đảm dinh dưỡng đủ cho phát triển xương.
- Cho trẻ ra ngoài trời.
- Chọn giày vừa chân, đế mềm, không quá cứng.
- Theo dõi và ghi lại nếu thấy điều gì bất thường.
- Đưa đi khám sức khoẻ định kỳ.
Điểm thứ hai đáng nhấn mạnh. Vận động đa dạng là điều tốt nhất cho phát triển xương khớp của trẻ.
Đừng so sánh với trẻ khác
Trẻ phát triển với tốc độ khác nhau, và việc so sánh con mình với con hàng xóm thường chỉ tạo lo lắng không cần thiết.
Điều đáng theo dõi là xu hướng của chính con bạn theo thời gian, và những dấu hiệu cụ thể đã nêu ở trên.
Khi bác sĩ nói chỉ cần theo dõi
Đây là kết luận rất thường gặp và là kết luận đúng trong nhiều trường hợp. Nhưng hãy hỏi rõ:
- Theo dõi cái gì cụ thể.
- Bao lâu khám lại.
- Dấu hiệu nào thì cần đưa đi khám sớm hơn.
- Có cần làm gì trong thời gian này không.
Hãy làm đúng lịch khám lại, vì nhiều vấn đề chỉnh hình ở trẻ cần được đánh giá theo thời gian trong giai đoạn trẻ đang lớn.
Cảnh giác với các dịch vụ không cần thiết
- Đề nghị can thiệp ngay cho những tình trạng thường tự điều chỉnh.
- Bán giày hoặc đế chỉnh hình đắt tiền cho trẻ không có triệu chứng.
- Các phương pháp hứa hẹn làm trẻ cao lên.
- Thúc ép quyết định nhanh.
- Không giải thích rõ vì sao cần can thiệp.
Nếu được đề nghị một can thiệp tốn kém, hãy hỏi ý kiến thứ hai tại một cơ sở chuyên khoa nhi.
Về việc ra nước ngoài
Với chỉnh hình nhi, hãy hỏi ý kiến tại cơ sở chuyên khoa nhi trong nước trước. Nhiều vấn đề được xử lý tốt trong nước, và việc điều trị kéo dài trong giai đoạn trẻ đang lớn cần theo dõi liên tục gần nhà.
Với những dị tật phức tạp hoặc hiếm gặp, hãy hỏi bác sĩ xem có nên tìm ý kiến chuyên sâu hơn không.
Tóm lại
Nhiều thay đổi về hình dáng chân và dáng đi ở trẻ nhỏ là bình thường và tự điều chỉnh. Hãy đưa trẻ đi khám khi có đau, khi bất thường chỉ ở một bên, khi nặng lên theo thời gian, hoặc khi ảnh hưởng tới vận động. Chú ý các dấu hiệu vẹo cột sống trong giai đoạn trẻ lớn nhanh, và đừng mua sản phẩm chỉnh hình theo quảng cáo mà chưa hỏi bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Chân vòng kiềng ở trẻ nhỏ có phải bất thường không?
Nhiều thay đổi về hình dáng chân ở trẻ nhỏ là quá trình phát triển bình thường và tự điều chỉnh. Hãy hỏi bác sĩ nếu bạn lo lắng.
Bàn chân bẹt có cần điều trị không?
Ở nhiều trẻ đây là tình trạng không gây triệu chứng và không cần can thiệp. Hãy đưa trẻ đi khám nếu có đau hoặc ảnh hưởng tới vận động.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Khi có đau, khi bất thường chỉ ở một bên, khi nặng lên theo thời gian, hoặc khi ảnh hưởng tới vận động của trẻ.
Có nên mua giày chỉnh hình theo quảng cáo không?
Hãy hỏi bác sĩ trước. Nhiều sản phẩm được quảng cáo không cần thiết cho trẻ không có triệu chứng.