Trong các cuộc bàn về việc có nên ra nước ngoài chữa bệnh, có một lựa chọn gần như không bao giờ được nhắc tới: tập trung vào chất lượng sống thay vì đuổi theo điều trị tích cực bằng mọi giá.
Lựa chọn này không phải là bỏ cuộc, và với nhiều gia đình nó là điều đúng đắn nhất.
Chăm sóc giảm nhẹ là gì
Đó là chăm sóc tập trung vào việc giảm đau và các triệu chứng khó chịu, hỗ trợ tinh thần cho người bệnh và gia đình, và giúp người bệnh sống được những ngày còn lại theo cách họ muốn.
Đây là một lĩnh vực chuyên môn có kỹ thuật riêng, không phải là ngừng chăm sóc.
Không phải chỉ dành cho giai đoạn cuối
Một hiểu lầm phổ biến là chăm sóc giảm nhẹ chỉ bắt đầu khi hết cách. Thực tế nó có thể đi song song với điều trị chính ngay từ sớm, giúp người bệnh chịu đựng điều trị tốt hơn và giữ được chất lượng sống.
Hãy hỏi bác sĩ về các lựa chọn hỗ trợ ngay từ đầu, không đợi tới lúc nặng.
Những triệu chứng có thể xử lý
- Đau.
- Buồn nôn, nôn.
- Chán ăn.
- Khó thở.
- Táo bón.
- Mệt mỏi.
- Mất ngủ.
- Lo âu, trầm cảm.
Người bệnh không nhất thiết phải chịu đựng những điều này. Hãy nói với bác sĩ về mọi biểu hiện, kể cả những thứ bạn nghĩ là đương nhiên phải có.
Về việc giảm đau
Đây là phần gia đình hay lo lắng và hay hiểu sai nhất. Nhiều người ngại vì sợ thuốc giảm đau gây nghiện hoặc làm người bệnh mê man.
Hãy nói thẳng những lo lắng đó với bác sĩ và nghe giải thích, thay vì tự giảm bớt liều. Việc để người bệnh chịu đau không cần thiết không mang lại lợi ích nào.
Và đừng bao giờ tự điều chỉnh liều bất cứ loại thuốc nào — hãy gọi cho bác sĩ khi thấy cần thay đổi.
Những câu nên hỏi bác sĩ
- Tình trạng hiện tại thế nào, tiên lượng ra sao.
- Điều trị tích cực tiếp theo mang lại gì và đánh đổi gì.
- Nếu không điều trị tích cực nữa thì việc chăm sóc sẽ thế nào.
- Làm sao để người bệnh đỡ đau và đỡ khó chịu nhất.
- Chăm sóc tại nhà có khả thi không, cần những gì.
- Khi nào cần gọi và gọi ai.
- Những gì có thể xảy ra trong thời gian tới.
Câu thứ hai rất quan trọng. Mỗi đợt điều trị tích cực đều có cái giá về tác dụng phụ và thời gian, và việc cân nhắc lợi ích so với cái giá đó là quyết định chính đáng.
Mong muốn của người bệnh là trung tâm
Nếu người bệnh còn minh mẫn, hãy hỏi họ:
- Điều gì quan trọng nhất với bố mẹ lúc này.
- Bố mẹ muốn ở đâu.
- Có điều gì bố mẹ muốn làm, muốn gặp ai không.
- Bố mẹ mong muốn gì về việc điều trị.
Câu trả lời đôi khi khác hẳn điều gia đình đang theo đuổi. Nhiều người bệnh muốn ở nhà, muốn ít can thiệp hơn, và muốn thời gian bên người thân — trong khi gia đình đang lo thu xếp chuyến bay.
Vì sao lựa chọn này khó nói ra
Trong văn hoá gia đình Việt, việc không theo đuổi điều trị tới cùng dễ bị nhìn như thiếu cố gắng hoặc thiếu hiếu thảo. Áp lực này rất thật và đến từ cả bên trong lẫn bên ngoài gia đình.
Nhưng thước đo hợp lý là chất lượng những ngày còn lại của người bệnh, không phải số tiền đã chi hay số nơi đã đi.
Một quyết định dựa trên mong muốn của người bệnh và tư vấn chuyên môn là quyết định có trách nhiệm, dù nó là gì.
Chăm sóc tại nhà
Nhiều người mong được ở nhà. Điều này thực hiện được trong nhiều trường hợp nếu chuẩn bị đúng:
- Được hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc hằng ngày.
- Có thuốc sẵn sàng và biết cách dùng.
- Có người hỗ trợ.
- Biết gọi ai khi có việc.
- Có kế hoạch cho các tình huống có thể xảy ra.
Hãy bàn với bác sĩ xem điều này có khả thi với tình trạng cụ thể không và cần chuẩn bị những gì.
Những việc nhỏ có ý nghĩa lớn
- Giữ phòng sáng, thoáng, yên tĩnh.
- Vệ sinh miệng thường xuyên vì khô miệng rất khó chịu.
- Thay đổi tư thế nhẹ nhàng.
- Nắm tay, xoa nhẹ, nói chuyện.
- Mở nhạc người bệnh thích.
- Cho con cháu vào thăm.
- Đáp ứng những mong muốn nhỏ nếu được.
Thính giác thường còn lại lâu. Hãy tiếp tục nói chuyện kể cả khi người bệnh không đáp lại.
Thống nhất trong gia đình
Đây là giai đoạn dễ nảy sinh bất đồng nhất. Vài điều giúp được:
- Cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích thay vì nghe lại qua một người.
- Lấy mong muốn của người bệnh làm cơ sở.
- Cử một người làm đầu mối liên hệ với y tế.
- Ghi lại những gì đã thống nhất.
- Chấp nhận rằng mọi người đều đang đau và phản ứng khác nhau.
Chăm sóc cho chính gia đình
Giai đoạn này kiệt sức về cả thể chất lẫn tinh thần. Hãy thay phiên nhau, ăn ngủ trong mức có thể, và cho phép mình có mọi cảm xúc mà không tự trách.
Nếu thấy quá sức chịu đựng, hãy tìm hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Tóm lại
Chăm sóc giảm nhẹ là chuyển trọng tâm sang sự dễ chịu và chất lượng sống, không phải từ bỏ, và có thể bắt đầu sớm song song với điều trị. Hãy hỏi bác sĩ về lợi ích và cái giá của mỗi đợt điều trị tích cực tiếp theo, và hỏi mong muốn thật của người bệnh. Đừng để người bệnh chịu đau không cần thiết, và nhớ rằng thước đo là chất lượng những ngày còn lại.
Câu hỏi thường gặp
Chăm sóc giảm nhẹ có phải là từ bỏ không?
Không. Đó là chuyển trọng tâm sang giảm đau, giảm triệu chứng khó chịu và nâng chất lượng sống, và có thể đi song song với điều trị.
Khi nào nên bắt đầu?
Có thể bắt đầu sớm, song song với điều trị chính, chứ không phải chỉ ở giai đoạn cuối. Hãy hỏi bác sĩ về các lựa chọn.
Có làm được tại nhà không?
Trong nhiều trường hợp là có, nếu được hướng dẫn và hỗ trợ đúng cách. Hãy bàn với bác sĩ xem điều đó có khả thi không.
Người bệnh có phải chịu đau không?
Không nên. Có nhiều cách xử lý đau, và người bệnh không nhất thiết phải chịu đựng. Hãy nói với bác sĩ về mọi biểu hiện đau.