Đau đầu là một trong những lý do đi khám phổ biến nhất, và cũng là triệu chứng gây lo lắng nhất vì người ta hay nghĩ tới u não. Thực tế, phần lớn đau đầu không phải do nguyên nhân nguy hiểm.
Nhưng có những dấu hiệu không được bỏ qua.
Những dấu hiệu cần đi khám ngay
- Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột, đạt mức nặng nhất trong vài giây tới vài phút.
- Đau đầu kèm sốt và cứng gáy.
- Đau đầu kèm yếu liệt, tê, nói khó, nhìn mờ.
- Đau đầu kèm co giật.
- Đau đầu kèm lú lẫn hoặc thay đổi ý thức.
- Đau đầu sau chấn thương đầu.
- Đau đầu mới xuất hiện ở người trên tuổi trung niên.
- Đau đầu tăng dần theo thời gian.
- Đau đầu nặng hơn khi nằm, khi ho hoặc khi gắng sức.
- Đau đầu ở người có ung thư hoặc suy giảm miễn dịch.
- Đau đầu kèm đau hoặc đỏ mắt, nhìn mờ.
Điểm đầu tiên đặc biệt quan trọng. Một cơn đau đầu dữ dội đột ngột kiểu chưa từng có là tình huống cấp cứu.
Đau đầu thông thường
Phần lớn đau đầu thuộc nhóm không do tổn thương cấu trúc. Chúng gây khó chịu, đôi khi rất nhiều, nhưng không nguy hiểm tới tính mạng.
Điều này không có nghĩa là không cần điều trị. Đau đầu tái đi tái lại ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống và công việc, và có cách xử lý.
Về việc chụp não
Đây là điều nhiều người bệnh mong muốn nhưng không phải lúc nào cũng cần. Bác sĩ chỉ định dựa trên đặc điểm cơn đau và kết quả khám.
Việc chụp khi không có chỉ định thường không mang lại thông tin có ích, và có thể phát hiện những thay đổi không liên quan gây lo lắng và dẫn tới chuỗi thăm dò không cần thiết.
Nếu bạn lo lắng, hãy nói thẳng với bác sĩ và hỏi vì sao họ nghĩ không cần chụp. Câu trả lời cụ thể thường giúp bạn yên tâm hơn tấm phim.
Ghi nhật ký đau đầu
Đây là công cụ hữu ích nhất mà bạn tự làm được. Hãy ghi:
- Ngày giờ cơn bắt đầu và kéo dài bao lâu.
- Vị trí và kiểu đau.
- Mức độ.
- Triệu chứng kèm theo: buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động.
- Có dấu hiệu báo trước không.
- Hoàn cảnh trước cơn: giấc ngủ, bữa ăn, căng thẳng, chu kỳ kinh nguyệt.
- Thuốc đã dùng và có đỡ không.
- Ảnh hưởng tới công việc và sinh hoạt.
Sau vài tuần, quy luật thường hiện ra. Và bản ghi này cho bác sĩ thông tin chính xác hơn nhiều so với việc nhớ lại.
Những yếu tố hay khởi phát
- Thiếu ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
- Bỏ bữa.
- Mất nước.
- Căng thẳng, hoặc giai đoạn thư giãn sau căng thẳng.
- Thay đổi thời tiết.
- Ánh sáng chói, tiếng ồn, mùi mạnh.
- Rượu bia.
- Thay đổi lượng cà phê đột ngột.
- Một số thực phẩm ở một số người.
- Thay đổi nội tiết.
- Ngồi làm việc sai tư thế kéo dài.
Yếu tố khởi phát rất khác nhau giữa từng người. Nhật ký giúp bạn nhận ra của mình thay vì kiêng khem theo lời mách.
Sai lầm lớn: lạm dụng thuốc giảm đau
Đây là vấn đề rất phổ biến và ít người biết. Việc dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể tự nó gây ra một dạng đau đầu kéo dài.
Vòng xoáy diễn ra như thế này: đau nên uống thuốc, thuốc hết tác dụng nên đau lại, lại uống, và dần dần đau đầu trở thành gần như hằng ngày.
Nếu bạn phải dùng thuốc giảm đau nhiều ngày trong tháng, hãy nói với bác sĩ. Đừng tự tăng liều hoặc đổi loại.
Những nguyên tắc khi dùng thuốc
- Dùng theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
- Không dùng nhiều loại chứa cùng hoạt chất cùng lúc.
- Đọc kỹ thành phần của thuốc cảm tổng hợp.
- Ghi lại số ngày dùng thuốc trong tháng.
- Báo cho bác sĩ nếu phải dùng ngày càng nhiều.
- Báo nếu bạn có bệnh gan, bệnh thận, bệnh dạ dày hoặc đang dùng thuốc khác.
Những việc giúp giảm tần suất cơn
- Ngủ đủ và đúng giờ, kể cả cuối tuần.
- Ăn đúng bữa, không bỏ bữa.
- Uống đủ nước.
- Vận động đều đặn ở mức vừa phải.
- Quản lý căng thẳng.
- Hạn chế rượu bia.
- Giữ lượng cà phê ổn định thay vì thay đổi đột ngột.
- Chú ý tư thế khi làm việc, nghỉ mắt định kỳ.
Những việc này nghe đơn giản nhưng với nhiều người chúng tạo khác biệt lớn hơn thuốc.
Khi nào cần điều trị phòng ngừa
Nếu cơn đau xảy ra thường xuyên hoặc ảnh hưởng nặng tới cuộc sống, hãy hỏi bác sĩ về điều trị phòng ngừa — tức là dùng thuốc hằng ngày để giảm tần suất cơn, khác với thuốc cắt cơn.
Nếu được kê, hãy hiểu rằng loại điều trị này cần thời gian mới có tác dụng và phải dùng đều, không phải chỉ dùng khi đau.
Đau đầu ở trẻ em
- Đừng bỏ qua khi trẻ than đau đầu thường xuyên.
- Đưa đi khám nếu đau đầu làm trẻ nghỉ học, thức giấc ban đêm, hoặc kèm nôn.
- Kiểm tra thị lực.
- Chú ý tới giấc ngủ, thời gian dùng màn hình và áp lực học tập.
- Không tự cho trẻ dùng thuốc giảm đau của người lớn.
Về việc ra nước ngoài
Với đau đầu, việc này hiếm khi cần thiết. Đây là lĩnh vực chẩn đoán dựa nhiều vào hỏi bệnh và khám, và điều trị cần theo dõi điều chỉnh qua thời gian.
Nếu bạn đã khám nhiều nơi mà không cải thiện, hãy cân nhắc tìm bác sĩ chuyên về đau đầu và làm việc với họ lâu dài, thay vì tiếp tục đổi nơi.
Khi đã khám nhiều nơi mà không đỡ
- Mang nhật ký đau đầu đầy đủ tới lần khám tiếp theo.
- Hỏi về khả năng lạm dụng thuốc giảm đau.
- Hỏi về điều trị phòng ngừa nếu chưa thử.
- Xem lại các yếu tố lối sống một cách nghiêm túc.
- Hỏi về vai trò của giấc ngủ và căng thẳng.
- Cân nhắc gặp bác sĩ chuyên về đau đầu.
Tóm lại
Phần lớn đau đầu không nguy hiểm, nhưng hãy đi khám ngay với đau đầu dữ dội đột ngột, đau kèm sốt và cứng gáy, kèm yếu liệt hoặc nói khó, sau chấn thương đầu, hoặc đau đầu kiểu mới ở người lớn tuổi. Hãy ghi nhật ký để nhận ra yếu tố khởi phát của mình, và cảnh giác với việc dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên vì nó có thể tự gây đau đầu kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Đau đầu có cần chụp não không?
Phần lớn trường hợp không cần. Bác sĩ chỉ định dựa trên đặc điểm cơn đau và kết quả khám, không phải cứ đau đầu là chụp.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Đau đầu dữ dội đột ngột, đau kèm sốt và cứng gáy, đau kèm yếu liệt hoặc nói khó, đau sau chấn thương đầu, hoặc đau đầu kiểu mới ở người lớn tuổi.
Uống thuốc giảm đau thường xuyên có sao không?
Có. Việc dùng thuốc giảm đau quá thường xuyên có thể tự nó gây đau đầu kéo dài. Hãy hỏi bác sĩ nếu bạn phải dùng nhiều ngày trong tháng.
Ghi nhật ký đau đầu để làm gì?
Để nhận ra quy luật và yếu tố khởi phát của riêng bạn, và để bác sĩ có thông tin chính xác thay vì dựa vào trí nhớ.