Nguồn tạng hiến ở nước ta còn rất hạn chế so với nhu cầu, và một phần nguyên nhân là chủ đề này hiếm khi được nói tới trong gia đình. Nhiều quyết định không được đưa ra chỉ vì không ai bắt đầu cuộc trò chuyện.
Bài này nói về những gì cần biết để quyết định, dù quyết định đó là gì.
Những hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm: nếu đã đăng ký hiến thì bác sĩ sẽ không cứu chữa tận lực. Thực tế, ê kíp cấp cứu và điều trị hoàn toàn tách biệt với ê kíp ghép tạng, và nhiệm vụ của họ là cứu người bệnh. Việc xem xét hiến tạng chỉ diễn ra sau khi mọi nỗ lực điều trị đã không còn kết quả và có chẩn đoán theo quy định.
Hiểu lầm: hiến tạng làm ảnh hưởng tới tang lễ. Thông thường việc này không cản trở tổ chức tang lễ theo nghi thức thông thường. Hãy hỏi cơ sở y tế về quy trình cụ thể.
Hiểu lầm: mình già hoặc có bệnh nên không hiến được. Việc đánh giá do chuyên môn thực hiện tại thời điểm đó và phụ thuộc nhiều yếu tố. Đừng tự loại mình ra dựa trên phỏng đoán.
Hiểu lầm: gia đình sẽ phải trả chi phí. Hãy hỏi trung tâm điều phối về vấn đề này để nắm rõ.
Về chẩn đoán chết não
Việc xác định chết não tuân theo quy trình chặt chẽ do pháp luật quy định, với nhiều bước kiểm tra và do những người có thẩm quyền thực hiện. Ê kíp này độc lập với ê kíp ghép tạng.
Đây là quy trình nhằm bảo đảm không có sai sót, và nó tồn tại chính để bảo vệ người bệnh.
Đăng ký thế nào
Hãy liên hệ trung tâm điều phối ghép tạng hoặc bệnh viện có trung tâm ghép tạng để được hướng dẫn thủ tục cụ thể. Họ sẽ cho biết giấy tờ cần có và quy trình.
Về các quy định pháp lý liên quan tới độ tuổi và điều kiện đăng ký, hãy hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận vì quy định rất cụ thể.
Việc quan trọng nhất: nói với gia đình
Trong thực tế, ý kiến của gia đình có vai trò rất quan trọng tại thời điểm đó. Nếu người thân không biết mong muốn của bạn, họ sẽ phải quyết định trong lúc đau đớn nhất và hoàn toàn không chuẩn bị.
Vì vậy việc nói cho gia đình biết quan trọng không kém việc đăng ký.
Cách mở lời với gia đình
- Chọn lúc bình thường, không phải lúc có chuyện buồn.
- Nói ngắn gọn và rõ ràng về mong muốn của mình.
- Giải thích vì sao bạn quyết định như vậy.
- Cho người thân thời gian tiếp nhận, đừng đòi họ đồng ý ngay.
- Lắng nghe những lo lắng của họ.
- Đưa thông tin để họ tự tìm hiểu.
- Nhắc lại sau một thời gian.
Nếu gia đình phản đối, đừng tranh cãi. Hãy tìm hiểu lý do thật — thường là những hiểu lầm ở trên, hoặc là quan niệm về sự toàn vẹn của thân thể, và mỗi lý do cần được nói tới theo cách riêng.
Khi phải quyết định thay cho người thân
Nếu bạn ở trong tình huống này, đây là quyết định rất khó trong thời điểm rất khó. Vài điều có thể giúp:
- Nếu người thân từng bày tỏ mong muốn, hãy lấy đó làm cơ sở.
- Hỏi nhân viên y tế mọi điều bạn chưa rõ, họ có trách nhiệm giải thích.
- Xin thời gian để gia đình bàn với nhau.
- Đừng để ai gây áp lực cho bạn theo bất kỳ hướng nào.
- Bạn có quyền từ chối, và đó là quyết định được tôn trọng.
Dù quyết định thế nào, đó là quyết định của gia đình trong hoàn cảnh của mình, và không ai có tư cách phán xét.
Về quan niệm văn hoá và tín ngưỡng
Đây là yếu tố thật và cần được tôn trọng. Nhiều người có băn khoăn về sự toàn vẹn của thân thể hoặc về quan niệm tâm linh.
Nếu đây là băn khoăn của bạn hoặc gia đình, hãy trao đổi với người mà bạn tin tưởng về mặt tinh thần. Nhiều truyền thống tôn giáo có quan điểm cởi mở với việc hiến tạng, nhưng đây là điều mỗi người cần tự tìm hiểu và quyết định.
Điều gì xảy ra sau khi hiến
Hãy hỏi trung tâm điều phối về quy trình cụ thể: thủ tục với gia đình, thời gian, việc bàn giao thi hài, và việc gia đình có được biết thông tin gì về người nhận hay không.
Thông tin về danh tính thường được bảo mật cho cả hai phía, nhưng quy định cụ thể thì nên hỏi trực tiếp.
Nếu bạn quyết định không hiến
Đây cũng là quyết định chính đáng và được tôn trọng hoàn toàn. Nhưng vẫn nên nói cho gia đình biết, để họ không phải băn khoăn thay bạn sau này.
Sự rõ ràng là điều có giá trị dù quyết định của bạn là gì.
Hiến mô và hiến xác
Ngoài hiến tạng để ghép, còn có hình thức hiến mô và hiến thi hài cho nghiên cứu và đào tạo y khoa. Đây là những việc khác nhau với thủ tục khác nhau.
Nếu bạn quan tâm, hãy liên hệ cơ sở đào tạo y khoa hoặc trung tâm điều phối để tìm hiểu.
Thay đổi quyết định
Bạn có quyền thay đổi quyết định của mình bất cứ lúc nào. Nếu thay đổi, hãy thông báo cho nơi đã đăng ký và nói lại với gia đình.
Tóm lại
Nhiều lo ngại phổ biến về hiến tạng xuất phát từ hiểu lầm, đặc biệt là lo rằng bác sĩ sẽ không cứu chữa tận lực — thực tế ê kíp điều trị hoàn toàn tách biệt với ê kíp ghép tạng. Nếu bạn quyết định hiến, việc quan trọng nhất là nói cho gia đình biết từ sớm, vì ý kiến của họ có vai trò quan trọng tại thời điểm đó. Và nếu bạn quyết định không hiến, điều đó cũng hoàn toàn chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký hiến tạng ở đâu?
Hãy liên hệ trung tâm điều phối ghép tạng hoặc bệnh viện có trung tâm ghép tạng để được hướng dẫn thủ tục.
Hiến tạng có ảnh hưởng tới tang lễ không?
Thông thường không cản trở việc tổ chức tang lễ theo nghi thức thông thường. Hãy hỏi cơ sở y tế về quy trình cụ thể.
Đã đăng ký thì gia đình có được quyết định lại không?
Thực tế ý kiến gia đình thường có vai trò quan trọng. Đây là lý do cần nói cho người thân biết quyết định của mình từ sớm.
Người lớn tuổi hoặc có bệnh có hiến được không?
Việc đánh giá do chuyên môn thực hiện tại thời điểm đó. Đừng tự loại mình ra dựa trên phỏng đoán.